Ако на едно градилиште работи повеќе од еден изведувач, законот бара три работи пред да се тргне првата лопата: назначен координатор за безбедност и здравје при работа, изработен план за БЗР и писмена пријава на градилиштето до Државниот инспекторат за труд. Обврските не се на изведувачот сам — најголемиот дел паѓаат на инвеститорот и на надзорот на проектот. Оваа статија објаснува кој што должи, во кој момент и што ризикува ако пропушти.
Кој пропис ја уредува безбедноста на градилиштата
Основната рамка е Законот за безбедност и здравје при работа (Сл. весник на РМ бр. 92/07 со подоцнежните измени; последната измена е објавена во Сл. весник на РСМ бр. 74/25, со која надлежностите преминаа на Министерството за економија и труд).
Деталите за градилиштата се во Правилникот за минималните барања за безбедност и здравје при работа на привремени и мобилни градилишта (Сл. весник на РМ бр. 105/08). Тој се однесува на секое градилиште на кое се изведуваат градежни работи — а листата од Прилог 1 е широка: ископување, насипување, конструкција, монтирање и демонтирање на готови тешки елементи, реновирање, поправки, рушење, интервенција врз инсталации, па дури и одржување, боење и чистење. Многу фирми мислат дека „ова е само реновирање, не е градилиште". Според правилникот — е.
Кога е задолжителен планот за БЗР
Правилото е поставено обратно од очекуваното: не изведувачот, туку клиентот или надзорникот на проектот е должен, пред започнување на било какви градежни дејствија, да провери дека планот за безбедност и здравје при работа постои (член 4).
Изземање од оваа обврска е можно, но само по консултација со претставниците на работодавачите и на вработените — и никогаш кога станува збор за работи со посебни ризици наведени во Прилог 2 на правилникот. Тие десет категории се:
- ризик од затрупување, потонување во кал или паѓање од височина, кога ризикот е зголемен од природата на работата или од околината
- изложување на хемиски или биолошки супстанции со посебна опасност или со законско барање за надгледување на здравјето
- работа со јонизирачко зрачење со означени контролирани или надгледувани зони
- работа во близина на електрични водови со висок напон
- работа со ризик од потопување
- работа во бунари, подземни копови и тунели
- работа на нуркачи со систем за довод на воздух
- работа во кесони во атмосфера на компримиран воздух
- работа со експлозиви
- монтирање и демонтирање на тешки готови елементи од конструкции
Во пракса, кај најголемиот дел градилишта во Македонија барем една од овие точки е присутна — најчесто работата на височина. Тоа значи дека планот е задолжителен без исклучок.
Планот ги прецизира правилата применливи на конкретното градилиште и мора да содржи специфични мерки за секоја категорија од Прилог 2 што се појавува на проектот. Не е генеричен документ: се пишува за таа локација, тој обем и тие изведувачи, врз основа на податоците од проценката на ризик.
Координатор во фаза на проектирање и во фаза на изведба
Правилникот познава две различни улоги, и двете ги назначува клиентот или надзорникот на проектот. Назначувањето е задолжително за секое градилиште на кое се присутни повеќе од еден изведувач (член 4).
Координатор за време на подготвителната фаза (проектирање)
Според член 6, тој:
- ја координира примената на општите принципи за превенција уште додека се одлучува за архитектонските, техничките и организациските прашања и додека се планира времетраењето на фазите
- го подготвува планот за безбедност и здравје при работа или ја доверува неговата изработка
- изработува техничка документација со безбедносните и здравствените елементи што ќе бидат потребни за евентуалните подоцнежни работи на објектот — одржување, реконструкција, демонтажа
Последната точка најчесто се занемарува. Таа е причината зошто, пет години подоцна, некој ќе знае каде се води високонапонскиот кабел зад фасадата.
Координатор за време на изведбата
Според член 7, тој:
- ја координира примената на општите принципи за превенција при техничките и организациските одлуки и при планирањето на времетраењето на фазите
- обезбедува работодавачите да го спроведуваат планот за БЗР
- ги изработува измените на планот и на техничката документација како што се одвиваат работите
- ја организира соработката меѓу работодавачите, вклучително и оние што ќе се приклучат подоцна, и меѓусебната размена на информации, вклучувајќи ги самовработените лица
- ја координира контролата дали работните постапки се спроведуваат правилно
- презема мерки на градилиштето да бидат присутни единствено овластените лица
Кој одговара кога на едно градилиште работат повеќе изведувачи
Ова е прашањето што најчесто завршува во спор по несреќа. Одговорот на законот е дека одговорноста се слои, а не се пренесува.
Член 8 од правилникот е недвосмислен: назначувањето координатор не го ослободува клиентот ниту надзорникот на проектот од нивните одговорности за безбедноста и здравјето при работа. И понатаму, ниту примената на членовите 6 и 7 не го ослободува работодавачот од неговите обврски по Законот за БЗР.
Дополнително, член 15 од Законот за БЗР бара: кога на иста локација работат два или повеќе работодавачи истовремено, тие мора писмено да се договорат за заедничките безбедносни и превентивни мерки и да назначат стручно лице за спроведување на тие мерки. Устен договор на градилиште не постои како правна конструкција.
Самовработените лица (подизведувачи-физички лица) не се изземени: член 11 ги обврзува да ги почитуваат конкретно наведени членови од Законот за БЗР и Прилог 3 од правилникот, и да ги земаат предвид упатствата на координаторот.
Пријава на градилиште — кој, кому и со кој образец
Законот за БЗР познава две различни известувања до Државниот инспекторат за труд:
| Известување | Кој го поднесува | Кога | Правна основа |
|---|---|---|---|
| За започнување со вршење на дејност | Работодавачот | 8 дена пред започнување | член 23 став (1) од ЗБЗР |
| За местото каде што ќе се изведуваат градежните работи | Изведувачот на градежни објекти | Пред започнување со градежните работи | член 23 став (2) од ЗБЗР |
Од 2025 година образецот е нов. Правилникот за формата и содржината на образецот за известување за започнување со вршење на дејност и за образецот за известување за местото каде што ќе се изведуваат градежните работи е објавен во Сл. весник на РСМ бр. 184/25 (донесен на 27 август 2025, објавен на 4 септември 2025, влегува во сила осмиот ден од објавувањето). Известувањето за дејност е Прилог бр. 1, а известувањето за градилиште е Прилог бр. 2; двата се печатат на бела хартија со формат А4. Со влегувањето во сила на овој правилник престана да важи постариот образец од Сл. весник на РМ бр. 136/07.
Уште еден детаљ што редовно се пропушта: според член 4 од Правилникот за градилишта, известувањето мора да се истакне на видно место на градилиштето и по потреба редовно да се ажурира. Копија во фасцикла во канцеларија не е исполнување на обврската.
Што ризикувате ако пропуштите
Непријавувањето е прекршок од II категорија по член 57 од Законот за БЗР:
| Субјект | Глоба (денарска противвредност) |
|---|---|
| Микро и мал работодавач — правно лице | 300 – 400 евра |
| Среден работодавач — правно лице | 600 – 800 евра |
| Голем работодавач — правно лице | 800 – 1.000 евра |
| Одговорно лице кај микро/мал, среден, голем | 200 / 350 / 450 евра |
| Работодавач — физичко лице | 250 евра |
Истиот член ги опфаќа и неназначувањето лице одговорно за безбедност при работа и недонесувањето план за евакуација и спасување. А ако работодавачот го повтори прекршокот во рок од една година од сторувањето, а претходно веќе има донесено инспекциско решение по членот 49 став (1), инспекторот на труд со решение ќе ја забрани работата во работната просторија односно работниот простор во траење од 15 дена.
Глобата, сепак, е најмалиот трошок. По тешка повреда на непријавено градилиште без план и без координатор, одговорноста се разгледува кон инвеститорот, надзорот и изведувачот истовремено — и тогаш недостигот на документација е основниот доказ против сите тројца.
Практична секвенца пред отворање градилиште
- Инвеститорот или надзорот назначува координатор за фаза на проектирање (ако има повеќе од еден изведувач).
- Се изработува планот за БЗР со мерки за секоја категорија посебен ризик од Прилог 2.
- Инвеститорот или надзорот назначува координатор за фаза на изведба.
- Работодавачите на локацијата склучуваат писмен договор за заеднички мерки и назначуваат стручно лице (член 15 од ЗБЗР).
- Изведувачот го поднесува известувањето за градилиште на образецот од Сл. весник на РСМ бр. 184/25 и го истакнува на видно место.
- Се уредува градилиштето според минималните барања од Прилог 3 — патеки и излези за итни случаи, противпожарна опрема, санитарни простории, прва помош, обележување и ограда на зоната.
Како можеме да помогнеме
РИ-Опуспроект изработува планови за безбедност и здравје при работа на градилишта, ја покрива улогата на координатор во двете фази и ја подготвува документацијата за пријава до Државниот инспекторат за труд. Работиме и со инвеститори и со изведувачи, вклучително и на проекти со повеќе подизведувачи. Погледнете ја услугата БЗР на градилиште или побарајте понуда со краток опис на проектот и бројот на изведувачи.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација. Прописите се менуваат — последно ажурирање: август 2026.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација.
