Интегрираната еколошка дозвола е одобрение за работа на инсталација во кое сите услови за влијанието врз животната средина — емисии во воздух, испуштања во вода и почва, отпад, бучава, мониторинг — стојат во еден документ. Дали ви треба А или Б дозвола не зависи од големината на фирмата, туку од активноста и од капацитетот: списокот е во Прилог 1 и Прилог 2 на Уредбата за интегрирани дозволи (Сл. весник на РМ бр. 89/2005). Прилог 1 значи А-дозвола од Министерството, Прилог 2 — Б-дозвола од општината.
Што значи ИСКЗ
ИСКЗ е скратеница за интегрирано спречување и контрола на загадувањето. Наместо посебна дозвола за воздух, вода и отпад, се гледа целата инсталација одеднаш — за да не се решава проблемот во еден медиум со префрлање во друг. Филтер што ја чисти прашината, но создава опасен отпад, не е решение. Рамката е Главата XII од Законот за животната средина (членови 95–129, Сл. весник на РМ бр. 53/2005 со подоцнежните измени, последна во Сл. весник на РСМ бр. 124/2025).
Кому му треба А, кому Б, а кому само елаборат
| Сектор | А-дозвола (Прилог 1) | Б-дозвола (Прилог 2) |
|---|---|---|
| Енергетика | Согорување над 50 MW; рафинерии за нафта и гас | Согорување 10–50 MW |
| Метали | Леарници над 20 t/ден; топење обоени метали над 4 t/ден (олово, кадмиум) или над 20 t/ден; електролитски резервоари над 30 m³ | Леарници 2–20 t/ден; топење 0,2–4 или 2–20 t/ден; резервоари 5–30 m³ |
| Минерали | Клинкер над 500; стакло над 20; керамика над 75 t/ден; асфалтни бази; азбест | Клинкер под 500; вар 10–50; стакло 1–20; керамика 5–75 t/ден; бетонски бази со силоси над 50 m³; дробење минерални суровини |
| Хемија | Базични органски и неоргански хемикалии, ѓубрива, биоциди, фармацевтски производи, експлозиви | Сечење полиуретанска пена со загреана жица |
| Отпад | Опасен отпад над 10 t/ден; согорување комунален над 3 t/h; неопасен над 50 t/ден; депонии над 10 t/ден или 25.000 t | Истите инсталации што не влегуваат во Прилог 1 |
| Храна и сточарство | Кланици над 50; животински суровини над 75; растителни над 300; млеко над 200 t/ден; над 40.000 живина; над 2.000 свињи или 750 маторици | Кланици 5–50; животински 5–75; растителни 30–300; млеко 20–200 t/ден; живина 5.000–40.000; свињи 100–2.000; маторици 50–750 |
| Други дејности | Хартија над 20; текстил над 10; кожа над 12 t/ден; растворувачи над 150 kg/h или 200 t/година | Хартија 5–20; текстил 1–10; кожа 0,5–12 t/ден; растворувачи 10–150 kg/h |
Две правила решаваат повеќето спорни случаи. Прво, праговите се однесуваат на проектираните производствени капацитети, не на остварената годишна количина. Второ — најчесто превидувано — ако еден оператор врши повеќе активности од ист индустриски сектор на иста локација, капацитетите се собираат (член 4 од Уредбата): две линии од по 12 t/ден не се две Б-инсталации, туку 24 t/ден.
Ако активноста не е во ниту еден прилог, дозвола не ви треба, но обврска имате: се применува член 24 од Законот и се работи елаборат за заштита на животната средина, кој не ја заменува дозволата, ниту обратно.
Кој ја издава дозволата
А-дозволата ја издава Министерството за животна средина и просторно планирање (членови 95 став (2) и 96).
Б-дозволата ја издава градоначалникот на општината, односно на Градот Скопје. Единствен исклучок: инсталација во заштитено подрачје оди во Министерството (член 123 став (1)). Општината мора да има определено најмалку едно лице со висока стручна подготовка од природните или техничките науки; кога инсталацијата се протега на две општини, барањето оди во онаа со поголемиот дел.
Постапката чекор по чекор
Барање. Формата е пропишана со Правилникот за постапката за добивање А-интегрирана еколошка дозвола (Сл. весник на РМ бр. 4/2006, 116/2014 и 31/2016), односно со Правилникот за Б-интегрирана еколошка дозвола (Сл. весник на РМ бр. 112/2014). Содржи податоци за операторот и инсталацијата, суровини и енергии, отпад, емисии во воздух, води и почва, бучава, точки на мониторинг, програма за подобрување, спречување хаварии, ремедијација и изјава за веродостојност.
Комплетност и објава. Во рок од 30 дена органот со заклучок определува со што да се дополни барањето; рокот за дополнување не е пократок од 15 дена, а ако не постапите — барањето се отфрла (член 97). Комплетното барање оди до Министерството за здравство, другите надлежни органи и општината (член 98) и се објавува во дневен весник и на интернет во рок од седум дена, на трошок на барателот (член 99).
Јавен увид. Јавноста има 30 дена за мислења (член 103), градоначалникот исто толку — молчењето значи дека нема забелешки (член 100). На барање на засегнатата јавност, инвеститорот организира јавна расправа. Нацрт-дозволата потоа оди кај операторот и кај јавноста, со по 14 дена за забелешки (член 107).
Увид и решение. Пред решението се врши увид во инсталацијата; кај Б-дозволите го врши Државниот инспекторат ако инсталацијата е во заштитено подрачје, инаку овластениот општински инспектор. Рокот за одлучување е 60 дена — за Б од приемот на комплетното барање (член 126), за А од истекот на рокот за мислења, со продолжување до 30 дена кај комплексни случаи (член 105).
Кога е задолжителна оцена на влијанијата, дозволата се издава дури по согласноста на ОВЖС студијата (членови 108 и 128). Дозвола за работа на инсталацијата не се издава без неа.
Најдобри достапни техники (ННТ)
ННТ се најефективната и најнапредната фаза во развојот на методите на работа, практично применлива за спречување или — каде што тоа не е возможно — за намалување на емисиите (член 5 точка 39). „Достапни" значи достапни во секторот под економски и технички прифатливи услови, не теоретски можни.
Тоа не е декларација. А-дозволата се заснова на ННТ, а граничните вредности на емисиите и останатите услови се утврдуваат врз основа на нив (член 107); ако предложените техники не се во согласност со ННТ за секторот, барањето се одбива (член 106). Кои се ННТ за секторот определува Научно-техничката комисија при Министерството, преку национални референтни документи (член 104). Кога нема национален документ, се земаат предвид референтните документи на Европската унија (BREF).
Обврски по добивањето
- Одговорно лице за спроведување на условите од дозволата (член 111).
- Мониторинг во точките и со зачестеноста од дозволата; мерењата на емисии од стационарни извори ги вршат акредитирани лаборатории според МКС EN ISO/IEC 17025 (Сл. весник на РМ бр. 11/2012, изменет во Сл. весник на РСМ бр. 176/2019) — видете емисии и имисии и мерења и тестирања.
- Известување: редовно за резултатите од мониторингот; веднаш за секој дефект, несреќа или хаварија; за секоја промена во работата и на овластените лица (член 111). Дозволата содржи посебен дел „редовни извештаи" — во пракса, годишен извештај за работата на инсталацијата.
- Дневник на емисии — евиденција по извор и параметар, водена континуирано во текот на работата. Тој е основата од која се составува годишниот извештај и по правило е првиот документ што инспекторот го бара при надзор. Формата и начинот на водење се пропишани со посебен правилник (Сл. весник на РМ бр. 79/2011).
- Чување документација за време на важноста и пет години по истекот (член 110), плус асистенција на инспекторот (член 112).
- Надоместок при поднесување, измена и пренос, годишно за поседување и за редовен надзор: за А-дозвола 1.000–9.000, за Б-дозвола 300–3.000 денари (членови 121 и 129).
Условите од дозволите за управување со отпад и за испуштања се вградуваат во интегрираната дозвола.
Измена, обновување и одземање
Надлежниот орган е должен на секои седум години да ги провери условите и, ако е потребно, да ги измени (член 115 за А, член 126 за Б). Барањето за обновување на А-дозволата се поднесува најдоцна една година пред истекот на тој период.
Измена по службена должност се врши при развој на ННТ што овозможува значително намалување на емисиите, кога безбедноста бара друга технологија, кога загадувањето се зголемило, при измени во прописите или по генералната еколошка ревизија. Измена по барање на операторот се поведува со известување за планираната промена; ако е значителна, се спроведува постапка за нова дозвола. Рокот за измена е 90 дена (член 117), за пренос — 60 дена (член 118).
Дозволата се одзема ако операторот повеќе од трипати ги прекршил условите со правосилни решенија на инспекторатот, ако извршил измени без дозвола или ако активноста не ја врши во обемот од дозволата (член 119); кај Б-дозволата основ е и неплатениот надоместок, со рок од најмногу 30 дена за отстранување на причината.
Што ризикувате ако работите без дозвола
Работењето без интегрирана еколошка дозвола е прекршок од II категорија (член 212-е став (1) точка 15). По измените од Сл. весник на РСМ бр. 89/2022 глобите се:
| Големина на трговецот | Правно лице | Одговорно лице |
|---|---|---|
| Микро | 13.000–14.000 евра | 700 евра |
| Мал | 25.000–28.000 евра | 1.500 евра |
| Среден | 76.000–84.000 евра | 4.000 евра |
| Голем | 126.000–140.000 евра | 7.000 евра |
Износите се во денарска противвредност, а надлежен е судот. Во истиот член, како засебна точка, стои и неизвршениот мониторинг — и уредно издадена дозвола без мониторинг води кон иста категорија прекршок.
А дозвола, Б дозвола или елаборат — споредба
| А-интегрирана дозвола | Б-интегрирана дозвола | Елаборат | |
|---|---|---|---|
| Кој ја издава | МЖСПП | Градоначалник на општина/Град Скопје; МЖСПП ако е во заштитено подрачје | Општина/Град Скопје или органот за стручни работи од областа на животната средина |
| За кого | Инсталации од Прилог 1 на Уредбата 89/2005 | Инсталации од Прилог 2 | Дејности надвор од двата прилога, опфатени со уредбите за елаборати |
| Правен основ | Членови 95–121 од ЗЖС | Членови 122–129 од ЗЖС | Член 24 од ЗЖС |
| Постапка | Барање, консултации, објава, 30 дена јавен увид, нацрт-дозвола, увид, решение | Барање, посета на локацијата, увид од инспектор, решение | Изработка, поднесување преку органот што ја одобрува дејноста, решение |
| Рок за одлучување | 60 дена од истекот на рокот за мислења (+30 кај комплексни случаи) | 60 дена од комплетното барање | Според постапката за одобрување |
| Услови | Засновани на ННТ | ГВЕ и мониторинг | Програма за заштита |
| Проверка | Секои 7 години | Секои 7 години | Нема пропишан циклус |
Што менува новиот закон од 2027 година
Донесен е новиот Закон за контрола на индустриски емисии (Сл. весник на РСМ бр. 193/2025), усогласен со Директивата 2010/75/ЕУ. Влезе во сила во септември 2025 година, но ќе почне да се применува во септември 2027. Со денот на примената престануваат да важат членовите 95–129 и 134–144 од Законот за животната средина — целата рамка опишана погоре. До тогаш важи режимот од овој текст, но вреди условите да се проектираат така што ќе издржат и по преминот.
Како можеме да помогнеме
РИ-Опуспроект има изработено 59 интегрирани еколошки дозволи — А и Б, за инсталации од енергетика, металургија, минерали, прехранбена индустрија и отпад. Прво ја утврдуваме категоријата според двата прилога и правилото за собирање на капацитетите, потоа го составуваме барањето, а мерењата ги вршиме со сопствена акредитирана лабораторија. Погледнете ја услугата интегрирани еколошки дозволи или побарајте понуда со шифрата на дејноста и проектираниот капацитет — дали ви треба дозвола или елаборат го утврдуваме однапред.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација. Прописите се менуваат — последно ажурирање: август 2026.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација.
