Секоја машина, дигалка, вилушкар, транспортер и сад под притисок има свој режим на прегледи: дневни, месечни, годишни и детални. Роковите не ги определува работодавачот по слободна проценка — за поголемиот дел од опремата се пропишани со посебни правилници, а прегледите ги врши независно правно лице. Опрема без важечки извештај не смее да работи.
Која опрема подлежи на периодично испитување
Општото правило доаѓа од Законот за безбедност и здравје при работа: работодавачот е должен средствата за работа да ги одржува во исправна состојба и да ја проверува нивната исправност и безбедност со повремени прегледи и испитувања, кои ги врши на начин и во рокови пропишани со актот што тој го донесува, односно со упатството на производителот, техничките прописи и стандардите (член 33 став 1 од Законот за безбедност и здравје при работа, Сл. весник на РМ бр. 92/2007 со подоцнежните измени).
Врз ова општо правило се надградуваат посебни прописи за конкретни групи опрема.
Дигалки и индустриски транспортери. Правилникот за користење на дигалки и индустриски транспортери (Сл. весник на РМ бр. 32/2009) ја дели техничката опрема во четири групи (член 2):
- група 1 — мостовски дигалки (кранови), портални и полупортални, подвижни и неподвижни конзолни дигалки, дигалки со столб или кула;
- група 2 — мобилни дигалки, дигалки монтирани на возила за натовар и растовар, дигалки за подигање лица на висина поголема од 2 m;
- група 3 — дигалки за одржување и сервисирање возила, сите други дигалки со челично јаже или верига, сложени макари и витла, механизми за подигање и/или влечење товар, и вилушкари;
- група 4 — сите видови транспортери за континуиран транспорт на товар (со ленти, плочки, гребла и слично).
Опрема под притисок. Правилникот за користење на опрема под притисок (Сл. весник на РМ бр. 32/2009) ги опфаќа парните котли и нивните инсталации, садовите под притисок и нивните инсталации, постројките од опрема под притисок, магистралните нафтоводи и гасоводи и инсталациите за полнење (член 2). Опремата се класифицира на опрема со низок степен на опасност и опрема со висок степен на опасност, со различен режим на прегледи.
Останата опрема. За преси, компресори и слична опрема што не е опфатена со посебен правилник важи општото правило од член 33 од Законот за безбедност и здравје при работа: роковите ги утврдува работодавачот со свој акт, односно се преземаат од упатството на производителот, техничките прописи и стандардите. Тука вреди да се разјасни едно честo недоразбирање — стариот Правилник за периодичните испитувања на орудијата за работа и уредите (Сл. лист на СФРЈ бр. 26/1967), кој ги опфаќаше пресите и компресорите и на кој практиката сè уште често се повикува, е ставен вон сила со член 12 од Правилникот за минималните барања за безбедност и здравје при работа на вработени од ризици поврзани со изложување на хемиски супстанци (Сл. весник на РМ бр. 46/2010).
Тоа не ја укинува обврската — напротив, ја префрла на работодавачот: тој мора сам да утврди рокови во својот акт и да ги документира. Разумна основа за тие рокови се упатството на производителот, применливите EN стандарди и заклучоците од проценката на ризик.
Законски рокови
| Опрема / вид на преглед | Рок | Правен основ |
|---|---|---|
| Сите средства за работа — преглед пред првата употреба, по реконструкција или хаварија и по преместување од едно на друго место | Пред ставање во употреба, односно веднаш по настанот | ЗБЗР чл. 33 ст. 2 |
| Редовно одржување на дигалки и транспортери | Најмалку еднаш на три месеци | Правилник 32/2009 чл. 20 |
| Дневен преглед (го врши ракувачот) | Пред почетокот на работа | Правилник 32/2009 чл. 23 |
| Месечен преглед (го врши одговорното лице) | Најмалку еднаш месечно | Правилник 32/2009 чл. 24 |
| Годишен преглед за исправност | Најмалку еднаш годишно | Правилник 32/2009 чл. 25 |
| Прв технички преглед (нова опрема, по значителна промена, по оспособување после несреќа) | Пред ставање во употреба | Правилник 32/2009 чл. 34 |
| Годишен технички преглед — само за дигалки од група 1 | Најдоцна една година од претходниот | Правилник 32/2009 чл. 35 |
| Детален технички преглед — група 1 | На три години; на две години ако годишното работно време е над 3.000 часа и релативното оптоварување над 56% | Правилник 32/2009 чл. 36 |
| Детален технички преглед — групи 2 и 3 (мобилни дигалки, вилушкари, макари, витла) | На три години; на две години ако опремата е постара од девет години | Правилник 32/2009 чл. 36 |
| Детален технички преглед — група 4 (транспортери) | На две години | Правилник 32/2009 чл. 36 |
| Детален технички преглед при промена на локација | При секоја промена на локацијата | Правилник 32/2009 чл. 36 |
| Опрема под притисок со висок степен на опасност (категории 1–4) | Преглед на надворешноста на 2 години, преглед на внатрешноста на 5 години, проверка на интегритетот на 10 години | Правилник за опрема под притисок, Прилог 2 |
| Со пламен загревана опрема под притисок (парни котли, лонци под притисок) | Преглед на надворешноста на 1 година, на внатрешноста на 3 години, интегритет на 9 години | Правилник за опрема под притисок, Прилог 2 |
| Цевни системи со висок степен на опасност | Преглед на надворешноста на 5 години, проверка на интегритетот на 5 години | Правилник за опрема под притисок, Прилог 2 |
| Магистрални нафтоводи и гасоводи со висок степен на опасност | Надворешност, внатрешност и интегритет — по 5 години | Правилник за опрема под притисок, Прилог 3 |
| Опрема под притисок со низок степен на опасност | Според упатството на производителот; документацијата да е достапна на Инспекторатот | Правилник за опрема под притисок чл. 6 |
| Преси, компресори и друга опрема без посебен пропис | Според рокови од упатството на производителот, техничките прописи и стандардите, односно според актот на работодавачот; во недостиг на такви — пред првата употреба, по реконструкција или хаварија и по преместување | ЗБЗР чл. 33 ст. 1 и 2 |
Кај опремата под притисок со висок степен на опасност распоредот на периодичните испитувања се утврдува меѓу корисникот и избраното независно правно лице и мора да се изготви најдоцна шест месеци по ставањето во употреба, а се доставува на увид и ревизија до Државниот инспекторат за техничка инспекција (член 9). Ако корисникот и независното правно лице не се согласат за роковите, меродавен е рокот определен од независното правно лице (член 10).
Технички преглед и периодични испитувања се вршат и пред повторно ставање во употреба на опрема под притисок што не била во употреба повеќе од една година, што е преместена на нова локација или на која се направени значителни измени (член 16).
Кој смее да го врши испитувањето
Техничкиот преглед и периодичните испитувања ги врши независно правно лице кое ги исполнува условите од Законот за техничката инспекција (Сл. весник на РМ бр. 88/2008) и се здобило со решение за исполнетост на условите, со единствен идентификациски број доделен од Државниот инспекторат за техничка инспекција (членови 40 и 56 од Правилникот 32/2009).
Условите не се формални. Независното правно лице за дигалки и транспортери мора да има постојано вработени најмалку тројца работници вклучени во процесот: еден со високо образование од машинство или електротехника и најмалку пет години искуство како носител на дејноста, еден со високо образование и најмалку три години искуство како извршител, и еден со најмалку четиригодишно средно машинско или електротехничко образование и три години искуство (член 52). Дополнително мора да поседува или да има пристап до конкретна мерна опрема — уреди за мерење должини, сила, отклон, геометриски отстапувања, напонска состојба на носечка конструкција, отпор на изолација и заштита од електричен удар, јачина на осветлување, брзина на движење и притисок во хидраулични инсталации (член 55).
Клучно ограничување: независното правно лице, неговите одговорни лица и стручниот кадар не смеат да бидат производител, трговец, проектант, монтажер или сервисер на истата опрема (член 51). Сервисерот што ја одржува дигалката не смее да ја испита сопствената работа.
За стручните работи од областа на безбедноста при работа — вклучувајќи го редовното тестирање и контрола на работната опрема — потребна е и дозвола од Министерството за економија и труд (член 45 од ЗБЗР, надлежност пренесена со Сл. весник на РСМ бр. 74/2025).
Што содржи техничкиот извештај
За извршените проверки и испитувања независното правно лице составува технички извештај, кој мора да е напишан на македонски јазик и неговото кирилско писмо и да содржи (членови 47 и 50 од Правилникот 32/2009):
- место, датум и број на извештајот;
- назив и седиште на независното правно лице, со печат и потпис на овластеното лице;
- податоци за подносителот на барањето и за производителот, односно лицето кое ја пуштило опремата на пазар;
- тип и намена на техничката опрема, локација и/или идентификациски број;
- краток опис и технички карактеристики, со ознаки на типот и производствените броеви на главните елементи и сигурносните уреди;
- податоци за извршените проверки и испитувања и датумот на нивното вршење, со имиња на лицата што ги извршиле;
- податоци за утврдените недостатоци и неисполнувања на безбедносните барања;
- заклучок со образложение зошто е даден позитивен или негативен заклучок.
Кај опремата под притисок, независното правно лице подготвува извештај во рок од седум дена од извршените активности и го доставува до корисникот; при позитивен извештај ја означува опремата со свој знак на непроменлив начин со јасно обележан датум, а при негативен извештај го известува и Инспекторатот (членови 8 и 21).
Кај дигалките и транспортерите, за опремата од групите 1 и 2 сопственикот е должен и да го извести Инспекторатот за спроведените технички прегледи, приложувајќи го техничкиот извештај, нотарски заверената изјава за склучен договор со независно правно лице и распоредот на прегледите (член 38).
Што ако немате извештај
Последиците се конкретни и се нижат една по друга.
Опремата мора да излезе од погон. Техничката опрема на која не е извршен технички преглед се исклучува или се става вон употреба, од страна на сопственикот (член 39 од Правилникот 32/2009). Законот за безбедност и здравје при работа го кажува истото од друга страна: работодавачот не смее да стави во употреба средства за работа кои не се прегледани и испитани за безбедно работење, ниту пак вработениот смее да употреби такви средства (член 33 став 3).
Роковите за отстранување недостатоци се кратки. Утврдените недостатоци подносителот мора да ги отстрани во рок што го определува независното правно лице, а тој рок не смее да биде подолг од 60 дена; по истекот, барањето мора да се обнови (член 48).
Глобите. Ако работодавачот не изврши повремени прегледи и испитувања на работната средина и опремата, ако не ги одржува средствата за работа во исправна состојба преку повремени прегледи во утврдените рокови, или ако стави во употреба опрема што не е испитана за безбедно работење, глобата изнесува од 500 до 1.000 евра во денарска противвредност за микро и мал работодавач - правно лице, од 1.000 до 2.000 евра за среден и од 3.000 до 4.000 евра за голем работодавач. За одговорното лице во правното лице глобата е 300, 400 или 500 евра, зависно од големината (член 58 од ЗБЗР). Ако глобата се плати во рок од осум дена по прекршочниот платен налог, се плаќа половина од износот (член 54).
Забрана за работа. Ако инспекторот утврди непосредна опасност, со решение ја забранува работата во целост или на дел од опремата, на дел од погоните или на целиот технолошки процес (член 49 став 2). При повторување на истиот прекршок во рок од една година следува забрана за работа во работната просторија во траење од 15 дена (член 54 став 3).
Како можеме да помогнеме
Опуспроект врши испитување на опрема за работа и машини со сопствена акредитирана лабораторија според МКС EN ISO/IEC 17025 (сертификат ЛТ-37), а извештаите се подготвуваат така што директно се вклопуваат во проценката на ризик и во евиденцијата што ја бара инспекторот. Ако не сте сигурни која опрема во кој рок ви истекува, испратете ни список на машините и ќе ви подготвиме календар на прегледи. Побарајте понуда или погледнете ја нашата мерна опрема.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација. Прописите се менуваат — последно ажурирање: август 2026.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација.
