Евиденциите за безбедност и здравје при работа не се формалност — тие се доказот дека обврските навистина се исполнети. При инспекциски надзор, прашањето „дали работодавачот води евиденција согласно закон" е одделна точка од официјалната листа за проверка, а неводењето е самостоен прекршок. Обврските доаѓаат од два различни закони и лесно се мешаат, па подолу е разграничено што бара секој од нив.
Два закона, два сета евиденции
Законот за безбедност и здравје при работа („Службен весник на РМ" бр. 92/07 со подоцнежните измени, последна во „Службен весник на РСМ" бр. 74/25) во член 37 ги пропишува евиденциите што се однесуваат на самата безбедност — обуки, прегледи, мерења, здравје и повреди.
Законот за евиденциите во областа на трудот („Службен весник на РМ" бр. 16/2004, 102/2008, 17/11, 166/12 и 147/15 и „Службен весник на РСМ" бр. 18/20 и 86/25) ги пропишува евиденциите од работниот однос — вработени, плати, потреба од работници, штрајк, и посебно евиденцијата за повредите при работа.
Повредата при работа е точката каде што двата закона се допираат: се пријавува по Законот за БЗР во рок од 48 часа, а се внесува во евиденција по Законот за евиденциите во областа на трудот.
Евиденции по член 37 од Законот за БЗР
Работодавачот е должен да води евиденција за:
- Стручното обучување и оспособување на вработените за безбедна работа — програмата за обука, списоците на обучени лица, записниците од теоретската и практичната проверка, како и проверките на оспособеноста на секои три години за работните места со зголемена опасност.
- Извршените прегледи на средствата за работа — извештаите од прегледите и испитувањата на машините, апаратите и алатите, со наодите за исправност.
- Спроведените испитувања на физичките, хемиските и биолошките штетности и на микроклимата во работните и помошните простории, односно на работните места. Тука влегуваат и микроклиматските мерења од летниот и од зимскиот период.
- Претходните и периодичните здравствени прегледи на вработените — упатите и извештаите од овластената здравствена установа.
- Професионалните болести, заболувањата во врска со работата, повредите при работа и смртните случаи при работата.
Според член 37 став (2), евиденцијата ги содржи и сите технички документи, исправи, извештаи, наоди и мислења. Тоа значи дека мапата со евиденции не е само табела со потписи — таа е збир на изворните документи што ја докажуваат состојбата: атести, елаборати од мерења, записници, стручни мислења.
Начинот на водењето на евиденцијата го пропишува министерот со правилник (член 37 став 3); со измената објавена во „Службен весник на РСМ" бр. 74/25 тоа овластување, и воопшто донесувањето на подзаконските акти за БЗР, премина на министерот за економија и труд (изменетиот член 47).
Содржината на обврската не зависи од тој правилник — таа е определена со самиот член 37, и тоа е мерилото при надзор. Прашањето во листата за проверка на Државниот инспекторат за труд гласи „Дали работодавачот води евиденција согласно закон": се проверува дали петте евиденции постојат и дали водат до изворните документи, а не изгледот на образецот, кој го обликува работодавачот преку стручното лице.
Евиденции по Законот за евиденциите во областа на трудот
| Евиденција | Основ | Кој ја води |
|---|---|---|
| Евиденција за вработените работници | член 7 | работодавачот |
| Евиденција за потребата од работници | член 12 | работодавачот |
| Евиденција за платите | член 20 | работодавачот |
| Евиденција за повредите на работниците при работа | членови 23 и 24 | работодавачот |
| Евиденција за штрајк | член 28 | работодавачот, со доставување до синдикатот и Државниот завод за статистика |
| Евиденција за корисници на права од инвалидско осигурување | член 49 | работодавачот |
Кај евиденцијата за повреди законот прави разлика меѓу два прекршока: невнесување на потребните податоци во евиденцијата (член 23) и неводење на евиденцијата или невнесување во пропишаниот рок (член 24). Вториот се казнува одделно.
Кој ја води и кој ја чува документацијата
Работодавачот е носител на обврската. Ангажирањето овластено правно или физичко лице не ја префрла одговорноста — тоа е изрично утврдено во член 6 став (4) од Законот за БЗР.
Стручното лице за безбедност при работа ги подготвува податоците: ја изготвува стручната основа за изјавата за безбедност, ги врши редовните и контролните прегледи, ги следи и анализира повредите и подготвува извештаи за работодавачот со предложени безбедносни мерки (член 19).
Овластената здравствена установа води одделна евиденција и прибира податоци за здравјето на вработените, според прописите од областа на здравството (член 20). Тука има важен детаљ за заштитата на личните податоци: според Уредбата за видот, начинот, обемот и ценовникот на здравствените прегледи („Службен весник на РМ" бр. 60/2013), извештајот од прегледот се изготвува во три примерока, а примерокот што оди кај работодавачот не ги содржи точките за мислењето за здравствената состојба и препораките за вработениот. Работодавачот добива податок за работната способност, не медицинска дијагноза.
Претставникот на вработените има право на пристап до изјавите за проценка на безбедноста, до извештаите и до другите документи поврзани со планирањето и уредувањето на БЗР (член 30). Евиденцијата по член 37 мора да им се презентира на вработените и на нивните претставници (член 27 став 2).
Рокови за чување
Општ рок за чување на евиденциите од член 37 не е утврден во Законот за безбедност и здравје при работа. Единствениот изричен рок во Законот се однесува на органот, а не на работодавачот: личните податоци во евиденцијата за издадените прекршочни и мандатни платни налози се чуваат пет години од денот на внесувањето (член 54-а став 3).
Во пракса се применува следново правило: документацијата се чува најмалку додека трае ризикот на кој се однесува. Извештајот од мерење во работната средина е релевантен додека не се направи ново мерење; доказот за обука — додека вработениот работи на тоа работно место.
Таму каде што прописот сакал изричен рок, тој е долг. Правилникот за минималните барања за безбедност и здравје на вработените од ризиците поврзани со изложување на азбест при работа бара регистарот на изложените вработени и поединечните досиеа да се чуваат најмалку 40 години по завршувањето на изложеноста; ако работодавачот престане да постои, документите се предаваат на надлежниот орган (член 20).
Истата логика важи и во пензиското осигурување: документацијата за матичната евиденција во Фондот на ПИО се чува најмалку 30 години, а за лицата што не стекнале право — најмалку 40 години (член 211 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување). Затоа доказите за повреда при работа не се фрлаат.
За останатото рамката е архивска — Законот за архивски материјал и Уредбата за канцелариско и архивско работење („Службен весник на РМ" бр. 1/14, изменета во „Службен весник на РСМ" бр. 252/23), која изрично го признава електронскиот документ заверен со електронски потпис. Значи, евиденциите смеат да се водат и електронски.
Што променија измените од 2020 и 2025 година
Измената од 2020 година („Службен весник на РСМ" бр. 18/20) целосно ги преработи прекршочните одредби на Законот за евиденциите во областа на трудот и ја смени логиката на постапување на инспекторот:
- глобите се степенуваа по големина на работодавачот — за неводење на основните евиденции од 200 до 400 евра за микро и мал, од 300 до 600 евра за среден и од 600 до 1.000 евра за голем работодавач;
- воведена е обврска инспекторот прво да изрече опомена со рок за отстранување, а дури ако по истекот на рокот неправилностите не се отстранети — да изрече наредба со решение;
- Државниот инспекторат за труд е определен како надлежен орган за надзор, со обврска пред прекршочна постапка да издаде прекршочен платен налог; ако глобата се плати во рок од осум дена, се плаќа половина од износот;
- членот 58 од тој закон е избришан.
Измената од 2025 година („Службен весник на РСМ" бр. 86/25) е институционална, но има практично значење за тоа каде се обраќате: надлежностите што ги имаше органот на државната управа надлежен за работите на трудот преминаа на Министерството за економија и труд (членови 50, 53, 54 и 55), а називите се усогласија со новите називи на институциите — Фондот за здравствено осигурување на Република Северна Македонија и Фондот на пензиското и инвалидското осигурување на Северна Македонија.
Истата промена на надлежност ја донесе и измената на Законот за безбедност и здравје при работа („Службен весник на РСМ" бр. 74/25), со која подзаконските акти за БЗР ги донесува министерот за економија и труд.
Казни за неуредна евиденција
| Прекршок | Микро и мал | Среден | Голем |
|---|---|---|---|
| Неводење евиденција по член 37 од Законот за БЗР (I категорија) | 200 – 300 € | 300 – 400 € | 400 – 600 € |
| Неводење основни евиденции по Законот за евиденциите во областа на трудот | 200 – 400 € | 300 – 600 € | 600 – 1.000 € |
| Неводење евиденција за повреди или невнесување во рок | 150 – 200 € | 250 – 400 € | 600 – 800 € |
Сите износи се во евра во денарска противвредност. Одговорното лице во правното лице се казнува одделно.
Практичен минимум за фирма
Мапа на документи што треба да ги имате подредени и достапни при надзор:
- изјава за безбедност со проценка на ризик за секое работно место, со мислење од синдикатот или претставникот;
- акт за назначување на стручно лице за БЗР и неговото уверение;
- програма за обука и записници од спроведените обуки за БЗР;
- извештаи од мерења во работната средина и од испитување на опрема и машини;
- план за евакуација и записници од вежбите;
- упати и извештаи од здравствените прегледи;
- евиденција за повреди при работа и копии од известувањата до Инспекторатот;
- внатрешни правилници за БЗР со утврдени рокови за прегледи и испитувања.
Како можеме да помогнеме
Ја воспоставуваме целата евиденциска рамка — од изјавата за безбедност до образците за секоја од петте евиденции по член 37 — и ја одржуваме ажурна со редовните мерења, испитувања и обуки. Ако не сте сигурни што ви недостасува, побарајте понуда и ќе направиме преглед на постојната документација.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација. Прописите се менуваат — последно ажурирање: август 2026.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација.
