Инспекцискиот надзор над безбедноста и здравјето при работа го врши Државниот инспекторат за труд, според Законот за безбедност и здравје при работа и Законот за инспекцијата на труд. Инспекторот работи со официјална листа за проверка со точно определени прашања, а мерките што ги изрекува се движат од опомена до забрана за работа. Овде е целата постапка — чекор по чекор, со износите на глобите онака како што стојат во Законот.
Кој врши надзорот
Надзорот е поделен: управниот надзор го врши Министерството за економија и труд, а инспекцискиот — Државниот инспекторат за труд (член 48). До измената објавена во „Службен весник на РСМ" бр. 74/25 надлежноста беше кај Министерството за труд и социјална политика; со таа измена таа премина на Министерството за економија и труд, а второстепен орган по жалбите стана Државната комисија за одлучување во управна постапка, постапка од работен однос и инспекциски надзор во втор степен.
Со измената на Законот за инспекцијата на труд („Службен весник на РСМ" бр. 16/25) директорот на Инспекторатот го именува Владата со мандат од четири години, а годишниот план за работа се објавува на веб-страницата на Инспекторатот.
Три вида надзор
Според Законот за инспекциски надзор („Службен весник на РСМ" бр. 102/2019), надзорот може да биде редовен, вонреден и контролен.
Редовен надзор. Се врши според годишниот и месечниот план и се најавува со писмено известување за времето и обемот. Известувањето, заедно со листата за проверка, се доставува најдоцна три работни дена пред почетокот, а редовен надзор од иста служба кај ист субјект се врши не повеќе од еднаш годишно. Исклучок: надзорот нема да се најави кога има причини за неодложно постапување или јавен интерес за отстранување опасност по животот и здравјето — но тогаш инспекторот мора причините да ги внесе во записникот.
Вонреден надзор. Се врши по службена должност или по иницијатива на физичко или правно лице — на пример, пријава од вработен. По правило е ненајавен и се спроведува најдоцна во рок од десет работни дена од приемот на иницијативата.
Контролен надзор. Проверка дали неправилностите од претходниот надзор се отстранети во определениот рок.
Што смее инспекторот
Пред да започне, инспекторот е должен да ја покаже службената легитимација и значката. При надзорот има право на пристап во деловни простории, локации и транспортни средства во секое време и непречено да ја разгледува целокупната документација и производствените процеси; да го фотографира и снима просторот; да изврши увид во документ за идентификација на затекнатите лица; да запечати простории или предмети заради обезбедување докази; да изрече опомена или друга инспекциска мерка со рок за отстранување; и да поднесе барање за поведување прекршочна или кривична постапка. Може да побара и присуство на полициски службеник и да го отстрани лицето што го попречува надзорот.
Листата за проверка — што точно се проверува
Државниот инспекторат за труд има официјална Листа за проверка за Законот за безбедност и здравје при работа. Прашањата од листата се задолжителни при редовен надзор, а листата се објавува на веб-страницата на Инспекторатот и се ажурира најмалку еднаш годишно.
Секое прашање се оценува со „ДА / НЕ" и со бодови од 1 до 5. Ова е содржината на листата:
| Член | Што проверува инспекторот |
|---|---|
| 11 ст. (1) и (4) | Изготвена и спроведена изјава за безбедност во писмена форма |
| 13 | Учество на вработените и консултација за изборот на работната опрема |
| 14 | Пристап до опасните работни места само со посебни упатства |
| 16 | Мерките за БЗР се на трошок на работодавачот |
| 17 ал. 1 и 2 | Назначено стручно лице; ангажирана овластена здравствена установа |
| 17 ал. 3 и 4 | Донесени мерки против пожар и мерки за прва помош и евакуација |
| 17 ал. 6 | Обезбедена лична заштитна опрема и нејзина употреба |
| 17 ал. 7 | Извршени повремени прегледи и испитувања на работната средина и опремата |
| 22 | Извршени здравствени прегледи на вработените |
| 23 ст. (1) и (2) | Известен Инспекторат 8 дена пред дејноста и за местото на градежните работи |
| 24 ст. (4) и (5) | Утврден план за евакуација и спасување; организирана прва помош |
| 25 ст. (1), (2) и (4) | Писмено информирани вработени; без одговорност за напуштање при опасност |
| 26 ст. (1) и (2) | Информирање за секој ризик, вклучно за времено вработените |
| 27 ст. (1) и (2) | Учество во дискусиите и презентирана изјава за безбедност |
| 28 и 29 ст. (1) | Избран претставник, во број што одговара на бројот вработени |
| 30 ст. (2) | Непречено вршење на функцијата на претставникот |
| 31 ст. (1) | Теоретска и практична обука на секој вработен во сите пропишани случаи |
| 33 ст. (1) и (3) | Одржувани и прегледувани средства за работа; нема неиспитана опрема во употреба |
| 34 и 35 | Испитани штетности, микроклима и осветленост, во рок од една година и по секоја промена |
| 36 | Испочитуван рок од 48 часа за пријава на смртен случај, несреќа или повреда |
| 37 ст. (1) | Води ли се евиденцијата пропишана со закон |
| 41 ст. (1) и (2) | Вработените ги почитуваат мерките и ја користат заштитната опрема |
| 42-а и 42-б | Студенти на практична работа во рудници — запознаени и со потпишана изјава |
| 49 ст. (3) | Постапено по претходно решение на инспекторот |
Практична последица: ако при редовен надзор ги имате подготвени овие документи, надзорот трае кратко. Инспекторот може и однапред да побара извештај за самопроверка со приложени докази.
Записник, опомена, решение, забрана
Записник. За извршениот надзор инспекторот составува писмен записник на самото место; ако поради обемот тоа не е можно, записникот се составува во просториите на Инспекторатот во рок од три дена. Имате право да одбиете да го потпишете и да дадете писмена забелешка со образложение. Ако во рок од осум дена не се произнесете по доставениот записник, се смета дека сте согласни со неговата содржина.
Опомена. За прекршоците од членовите 56, 57 и 58 инспекторот е должен прво да изрече опомена со решение и да определи рок за отстранување (член 48-а). Решението се донесува веднаш, а најдоцна во рок од осум дена од изготвувањето на записникот. Ако неправилностите се отстранат во тој рок, постапката се запира.
Решение со наредба. Ако инспекторот утврди повреда на прописите, со решение наредува во определен рок да се отстранат неправилностите (член 49 став 1).
Забрана за работа. Инспекторот со решение ја забранува работата во целост или на дел од опремата, погоните или технолошкиот процес во два случаја: кога постои непосредна опасност по безбедноста и здравјето (член 49 став 2) и кога работодавачот не постапил по решението во определениот рок (член 49 став 3). Забраната трае додека не се спроведат потребните мерки. Ако пак отстранувањето бара посебни инвестициони вложувања, а животот и здравјето не се непосредно загрозени, инспекторот може да нареди донесување програма за постапно усогласување (член 49 став 4).
Повторен прекршок. Ако работодавачот го повтори истиот прекршок во рок од една година, а претходно веќе имал решение по член 49 став (1), инспекторот со решение забранува работа во работната просторија во траење од 15 дена и поднесува барање за прекршочна постапка (член 54 став 3). Жалбата не го одлага извршувањето на ова решение.
Колку изнесуваат глобите
Законот ги дели прекршоците во три категории и глобите ги степенува според големината на работодавачот. Сите износи се во евра во денарска противвредност.
Глоби за работодавач — правно лице
| Категорија | Микро и мал | Среден | Голем |
|---|---|---|---|
| I категорија (член 56) | 200 – 300 € | 300 – 400 € | 400 – 600 € |
| II категорија (член 57) | 300 – 400 € | 600 – 800 € | 800 – 1.000 € |
| III категорија (член 58) | 500 – 1.000 € | 1.000 – 2.000 € | 3.000 – 4.000 € |
Глоби за одговорното лице во правното лице
| Категорија | Микро и мал | Среден | Голем |
|---|---|---|---|
| I категорија | 150 € | 300 € | 400 € |
| II категорија | 200 € | 350 € | 450 € |
| III категорија | 300 € | 400 € | 500 € |
За работодавач — физичко лице глобата е 250 евра во сите три категории. Вработен кој не ги почитува мерките за правилно користење на средствата за работа или не ја користи личната заштитна опрема се казнува со 30 евра (член 57 став 4).
Микро, мал, среден или голем — кој сте вие
Овие категории ги користат самите членови 56, 57 и 58, но Законот за безбедност и здравје при работа не ги дефинира — во него нема праг ниту по број на вработени, ниту по приход. Класификацијата по големина не е специфична за БЗР: таа произлегува од прописите за трговските друштва и се утврдува врз основа на податоците од годишната сметка, што значи дека одговорот го знае вашето сметководство. Проверете го пред да процените што ризикувате — за ист прекршок од III категорија распонот се движи од 500 евра кај микро работодавач до 4.000 евра кај голем.
Што влегува во која категорија
I категорија (член 56) — информирање, консултирање и евиденција: невклучување на вработените во утврдувањето на недостатоците; префрлање на трошоците за мерките врз вработените; несклучување договори со надворешни служби за прва помош и противпожарна заштита; неинформирање на вработените писмено; непрезентирање на изјавата за безбедност; попречување на претставникот; и неводење евиденција по член 37.
II категорија (член 57) — организација на системот: неназначување стручно лице; неангажирање овластена здравствена установа; недонесени мерки против пожар и за прва помош и евакуација; неизвестување на Инспекторатот 8 дена пред започнување со дејноста или пред градежни работи; неутврден план за евакуација; неизвршени испитувања на работната средина во рок од една година.
III категорија (член 58) — најтешките: недостиг или неправилно изготвена изјава за безбедност; пристап до опасни работни места без посебни упатства; необучени вработени; необезбедена лична заштитна опрема; неизвршени прегледи и испитувања; неизвршени здравствени прегледи; неорганизирана прва помош; неодржувани и неиспитани средства за работа; неизвршени испитувања на штетностите и микроклимата; непријавување во рок од 48 часа на смртен случај, колективна несреќа или повреда со неспособност подолга од три работни дена; и непостапување по решение на инспекторот.
Прекршочен платен налог, жалба и рокови
Пред да поднесе барање за прекршочна постапка, инспекторот е должен да издаде прекршочен платен налог. Ако глобата се плати во рок од осум дена од издавањето, се плаќа половина од предвидениот износ; ако не, се поднесува барање за поведување прекршочна постапка (член 54 ставови 1 и 2). Постапката ја води различен орган: за членовите 56 и 57 — прекршочна комисија формирана од министерот, а за член 58 — надлежниот суд.
Против решението на инспекторот се изјавува жалба во рок од осум дена од приемот, за што одлучува Државната комисија за одлучување во управна постапка, постапка од работен однос и инспекциски надзор во втор степен. Жалбата не го одложува извршувањето на решенијата за забрана за работа од член 49 ставови (2) и (3). За решението за опомена од член 48-а рокот за жалба е 15 дена и повторно не го одлага извршувањето.
Како да се подготвите
Најголемиот дел од прекршоците од листата се спречуваат со уредна документација: важечка проценка на ризик, назначено стручно лице за БЗР, документирани обуки на вработените, извештаи од мерења во работната средина и од испитување на опремата, и уредно водени евиденции.
Како можеме да помогнеме
Правиме преглед на состојбата според истата листа за проверка што ја користи инспекторот и ви даваме список на што недостасува и во кој редослед да се среди. Потоа ја изработуваме документацијата и ги спроведуваме стручните работи за кои сме овластени. Побарајте понуда со кратка информација за дејноста и бројот на вработени.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација. Прописите се менуваат — последно ажурирање: август 2026.
Статијата е информативна и не ја заменува стручната консултација.
